Leestijd: ongeveer 12 minuten.
Heb je regelmatig buikpijn, een opgeblazen gevoel, diarree of verstopping? Dan vraag je je misschien af of je het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) hebt. PDS is één van de meest voorkomende aandoeningen van het maag-darmstelsel. Hoewel er meestal geen afwijkingen zichtbaar zijn bij onderzoek, zijn de klachten echt en kunnen ze een grote invloed hebben op je dagelijks leven. Op deze pagina lees je wat PDS is, waardoor het ontstaat, welke symptomen erbij horen en welke behandelingen kunnen helpen.
Wat is PDS
Het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is een aandoening waarbij de samenwerking tussen de hersenen, het zenuwstelsel en de darmen verstoord is. Hoewel de darm er meestal gezond uitziet, kunnen de klachten een grote invloed hebben op het dagelijks leven.
Veel mensen krijgen pas na verschillende onderzoeken de diagnose PDS. Dat geeft vaak opluchting, maar roept ook vragen op.
“Maar er is toch niets gevonden?”
“Moet ik hiermee leren leven?”
“Zit het tussen mijn oren?”
Gelukkig is het antwoord op die laatste vraag duidelijk: nee. De klachten zijn echt. Alleen zijn ze meestal niet zichtbaar op een scan of tijdens een darmonderzoek.
Wat betekent PDS
PDS staat voor Prikkelbare Darm Syndroom. In het Engels wordt het Irritable Bowel Syndrome (IBS) genoemd.
Het woord prikkelbaar betekent dat de darmen gevoeliger reageren op normale prikkels. Waar de ene persoon nauwelijks iets merkt van een maaltijd, spanning of een normale darmbeweging, kan iemand met PDS hierdoor buikpijn, krampen of een opgeblazen gevoel krijgen.
Je darmen zijn dus niet beschadigd of ontstoken, maar reageren sterker op signalen uit het lichaam. Je kunt het vergelijken met een alarmsysteem dat te gevoelig is afgesteld. Het alarm gaat af terwijl er eigenlijk geen gevaar is. Zo kunnen ook gewone darmbewegingen als pijnlijk worden ervaren.
PDS is geen ontsteking
Veel mensen denken dat PDS een ontsteking van de darm is. Dat is een hardnekkig misverstand.
Bij aandoeningen zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa is er sprake van een ontsteking en beschadiging van de darmwand. Bij PDS is dat niet het geval. De darm ziet er meestal gezond uit, maar functioneert anders.
Tegenwoordig weten we dat vooral de communicatie tussen de hersenen, het zenuwstelsel en de darmen een belangrijke rol speelt. Hierdoor kunnen de darmen gevoeliger worden en sneller reageren op voeding, spanning of andere prikkels. Je kunt het vergelijken met een microfoon die veel te gevoelig staat afgesteld. Iemand die zachtjes praat klinkt ineens oorverdovend hard.
Zo kunnen ook normale darmbewegingen als pijnlijk worden ervaren.
Dat betekent niet dat de klachten “tussen je oren” zitten. Integendeel. De pijn en andere klachten zijn echt. Alleen de oorzaak ligt niet in een beschadigde darm, maar in de manier waarop het lichaam signalen verwerkt.
Hoeveel mensen hebben PDS
PDS komt veel vaker voor dan de meeste mensen denken.
Ongeveer 5 tot 10% van de Nederlanders heeft in meer of mindere mate last van PDS. Dat betekent dat er in Nederland honderdduizenden mensen met deze aandoening leven.
Vrouwen krijgen vaker de diagnose dan mannen, maar PDS komt bij beide geslachten voor en kan op iedere leeftijd ontstaan.
Sommige mensen ontwikkelen klachten na een darminfectie, anderen na een langdurige periode van stress of een ingrijpende gebeurtenis. Bij weer anderen lijkt er geen duidelijke aanleiding te zijn.
Welke klachten horen bij PDS
De klachten bij het Prikkelbare Darm Syndroom kunnen per persoon sterk verschillen. Sommige mensen hebben vooral buikpijn, anderen hebben juist last van diarree of verstopping. Ook kan de ernst van de klachten wisselen. De ene periode gaat het redelijk goed, terwijl de klachten op andere momenten plotseling weer toenemen. Juist omdat PDS zo verschillend kan verlopen, herkennen veel mensen zich in sommige klachten wel en in andere niet.
Veel voorkomende klachten zijn:
- buikpijn;
- buikkrampen;
- een opgeblazen gevoel;
- winderigheid;
- diarree;
- verstopping;
- afwisselend diarree en verstopping;
- slijm bij de ontlasting;
- een rommelende buik;
- het gevoel dat de darm niet leeg is na een toiletbezoek.
Daarnaast ervaren veel mensen ook klachten buiten de darmen, zoals vermoeidheid, hoofdpijn, spierpijn of concentratieproblemen.
Dat komt doordat PDS niet alleen invloed heeft op de darm, maar op het hele systeem waarin de hersenen, het zenuwstelsel en de darmen samenwerken.
Buikpijn is het meest voorkomende symptoom
Buikpijn is voor veel mensen de klacht die de meeste invloed heeft op het dagelijks leven. De pijn kan stekend, krampend, zeurend of drukkend aanvoelen. Soms zit de pijn op één vaste plek, maar hij kan ook door de buik heen verplaatsen.
Veel mensen merken dat de pijn afneemt na een toiletbezoek of het laten van winden, maar dat is niet altijd het geval.
De pijn ontstaat niet doordat de darm beschadigd is, maar doordat de zenuwen in de darm gevoeliger zijn geworden. Normale darmbewegingen kunnen daardoor als pijnlijk worden ervaren.
Een opgeblazen gevoel
Een opgeblazen buik is één van de meest frustrerende klachten bij PDS. Sommige mensen voelen zich al na een kleine maaltijd opgezet, terwijl anderen merken dat hun buik gedurende de dag steeds dikker wordt.
Het opvallende is dat de buik ’s morgens vaak nog relatief plat is, maar in de loop van de dag zichtbaar kan opzetten. Voor veel mensen lijkt het alsof ze aan het einde van de dag enkele maanden zwanger zijn.
Lange tijd werd gedacht dat dit vooral werd veroorzaakt door een teveel aan gas in de darmen. Inmiddels laat wetenschappelijk onderzoek zien dat dit lang niet altijd het geval is. Bij veel mensen met PDS blijkt de hoeveelheid gas zelfs nauwelijks toe te nemen.
Steeds meer onderzoek wijst erop dat de oorzaak vaak ligt in een verstoorde samenwerking tussen het middenrif, de buikspieren en het zenuwstelsel. Wanneer het lichaam gespannen of overgevoelig reageert, kan het middenrif onbewust naar beneden drukken terwijl de buikspieren juist ontspannen. Hierdoor zet de buik zichtbaar uit, zonder dat er sprake hoeft te zijn van extra gas. Dit wordt abdominofrenische dyssynergie genoemd.
Onder andere de Maastrichtse gastro-enteroloog Zlatan Mujagić besteedt aandacht aan deze nieuwe inzichten. Een ongunstig ademhalingspatroon, zoals hoog en gespannen ademen vanuit de borst in plaats van rustig vanuit het middenrif, lijkt bij een deel van de mensen met PDS een rol te spelen. Door de ademhaling en de samenwerking tussen middenrif, buikspieren en zenuwstelsel te verbeteren, ervaren veel mensen minder klachten van een opgeblazen buik. Tegelijkertijd is dit niet bij iedereen de enige oorzaak; voeding, darmgevoeligheid en stress kunnen eveneens bijdragen aan het ontstaan van een opgeblazen gevoel.
Veranderingen in de ontlasting
Bij PDS kan de stoelgang op verschillende manieren veranderen. Sommige mensen hebben vooral diarree. Anderen juist verstopping. Er is ook een groep die beide afwisselend ervaart.
Klachten buiten de darm
Veel mensen denken dat PDS alleen een darmprobleem is. Toch ervaren veel mensen ook andere lichamelijke klachten.
Bijvoorbeeld:
- vermoeidheid;
- hoofdpijn;
- rugpijn;
- spier- of gewrichtspijn;
- concentratieproblemen;
- slecht slapen;
- een verhoogde gevoeligheid voor stress.
Deze klachten zijn niet ingebeeld. Ze laten zien dat PDS vaak samenhangt met een gevoeliger zenuwstelsel.
Waarom verschillen de klachten zo sterk
Geen twee mensen met PDS zijn hetzelfde.
Bij de één speelt voeding een belangrijke rol. Bij de ander zijn stress, spanning of een doorgemaakte darminfectie belangrijker. Ook hormonen, slaap, beweging en emoties kunnen invloed hebben op de klachten.
Daarom bestaat er geen standaardbehandeling die voor iedereen werkt. Een behandeling die aansluit bij jouw persoonlijke situatie heeft vaak de meeste kans van slagen.
Wanneer is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts
Hoewel PDS op zichzelf geen gevaarlijke aandoening is, zijn er klachten waarbij het belangrijk is om contact op te nemen met je huisarts. Doe dat in ieder geval wanneer je:
- bloed bij de ontlasting ziet;
- onbedoeld afvalt;
- koorts hebt;
- ’s nachts wakker wordt van buikpijn of diarree;
- de klachten voor het eerst op latere leeftijd ontstaan;
- of wanneer je je zorgen maakt over je klachten.
Deze symptomen passen niet altijd bij PDS en kunnen aanleiding zijn voor verder onderzoek.
Hoe ontstaat PDS
Lange tijd werd gedacht dat PDS vooral een darmprobleem was. Tegenwoordig weten we dat dit veel complexer ligt. PDS ontstaat meestal niet door één enkele oorzaak, maar door een samenspel van verschillende factoren.
Iedereen met PDS heeft zijn of haar eigen verhaal. Bij de één begonnen de klachten na een buikgriep of voedselvergiftiging. Bij een ander ontstonden ze geleidelijk tijdens een periode van langdurige stress. Weer iemand anders heeft al sinds de jeugd een gevoelige buik.
Juist daarom bestaat er geen standaardoorzaak én geen standaardoplossing.
De darm-hersen-as: een snelweg van informatie
Je hersenen en je darmen staan voortdurend met elkaar in verbinding. Deze communicatie wordt de darm-hersen-as genoemd.
Via zenuwen, hormonen, het immuunsysteem en darmbacteriën worden de hele dag signalen uitgewisseld.
Normaal verloopt deze communicatie ongemerkt. Je eet iets, je darmen verteren het voedsel en sturen informatie naar je hersenen. Je merkt daar nauwelijks iets van.
Bij PDS lijkt deze communicatie gevoeliger te zijn geworden. Signalen die normaal nauwelijks worden opgemerkt, kunnen nu als pijn of ongemak worden ervaren.
Je kunt het vergelijken met een radio waarvan het volume veel te hard staat. Een klein geluid klinkt ineens oorverdovend. Zo kan ook een normale darmbeweging pijnlijk aanvoelen.
Een gevoeliger zenuwstelsel
Veel mensen met PDS hebben een zenuwstelsel dat alerter reageert op prikkels.
Dat betekent niet dat er iets “mis” is met je zenuwen. Het betekent dat het systeem gevoeliger is geworden.
Je lichaam probeert je te beschermen, maar reageert daardoor soms sterker dan nodig is.
Hierdoor kunnen gewone prikkels, zoals eten, spanning of zelfs een normale darmbeweging, leiden tot buikpijn of krampen.
De rol van stress
Stress veroorzaakt niet altijd PDS, maar kan de klachten wel duidelijk beïnvloeden.
Wanneer je stress ervaart, schakelt je lichaam over op een toestand van verhoogde alertheid. Dat is een normale reactie die bedoeld is om je te beschermen.
Op zo’n moment krijgt de spijsvertering minder prioriteit. De darmbewegingen kunnen veranderen, de gevoeligheid neemt toe en bestaande klachten kunnen verergeren.
Dat verklaart waarom veel mensen merken dat hun buik onrustiger wordt tijdens drukke periodes, examens, conflicten of andere spannende gebeurtenissen.
Belangrijk om te weten is dat stress niet alleen psychische stress is. Ook slecht slapen, ziekte, pijn, overbelasting, hormonale veranderingen of langdurige zorgen vormen een belasting voor het lichaam.
Waarom reageren sommige mensen sterker
Niet iedereen ontwikkelt PDS na een stressvolle periode of een darminfectie.
Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol, zoals:
- erfelijke aanleg;
- de gevoeligheid van het zenuwstelsel;
- veranderingen in de darmflora;
- een doorgemaakte darminfectie;
- langdurige stress;
- leefstijl;
- eerdere ingrijpende gebeurtenissen.
Bij iedere persoon is deze combinatie anders.
Daarom vind ik het belangrijk om niet alleen naar de darm te kijken, maar naar de mens als geheel.
De invloed van het autonome zenuwstelsel
Het autonome zenuwstelsel regelt allerlei processen waar je niet bewust over nadenkt, zoals je hartslag, ademhaling en spijsvertering.
Wanneer dit systeem langere tijd uit balans is, kan dat invloed hebben op de werking van de darmen.
In mijn praktijk besteed ik daarom niet alleen aandacht aan voeding of symptomen, maar ook aan het leren herkennen van spanning, het verbeteren van ontspanning en het herstellen van het vertrouwen in het eigen lichaam.
Dat betekent niet dat ontspanning alle klachten oplost, maar wel dat het zenuwstelsel hierdoor vaak minder gevoelig kan worden.
Waarom werkt één behandeling niet voor iedereen
Omdat PDS verschillende oorzaken en uitlokkende factoren kan hebben, bestaat er geen behandeling die voor iedereen hetzelfde resultaat geeft.
Sommige mensen hebben veel baat bij voedingsaanpassingen. Anderen merken juist verbetering door stressvermindering, beweging of darmgerichte hypnotherapie.
Vaak is een combinatie van verschillende behandelingen het meest effectief.
Daarom geloof ik in een persoonlijke aanpak, waarbij gekeken wordt naar jouw klachten, leefstijl, medische voorgeschiedenis en de factoren die jouw klachten beïnvloeden.
Uit de praktijk van Ellen
“Veel mensen komen bij mij met het gevoel dat hun lichaam hen in de steek laat. Ze zijn bang om uit eten te gaan, een vergadering bij te wonen of een lange autorit te maken. Samen onderzoeken we niet alleen wat de klachten in stand houdt, maar ook hoe het lichaam weer meer veiligheid en vertrouwen kan ervaren. Dat geeft vaak ruimte voor herstel.”
Hoe wordt PDS vastgesteld
Er bestaat geen bloedtest of scan waarmee PDS direct kan worden aangetoond. De diagnose wordt meestal gesteld op basis van je klachtenpatroon, een gesprek met de huisarts en eventueel aanvullend onderzoek om andere aandoeningen uit te sluiten.
De huisarts of specialist kijkt onder andere naar:
- de aard van je buikklachten;
- hoe lang de klachten bestaan;
- veranderingen in je ontlasting;
- eventuele alarmsymptomen, zoals bloed bij de ontlasting of onbedoeld gewichtsverlies.
Soms wordt aanvullend bloed- of ontlastingsonderzoek gedaan. Alleen wanneer daar een duidelijke aanleiding voor is, volgt verder onderzoek, zoals een darmonderzoek (coloscopie).
Wanneer er geen aanwijzingen zijn voor een andere aandoening en je klachten passen bij PDS, kan de diagnose worden gesteld.
Hoe wordt PDS behandeld
Er bestaat helaas geen behandeling die PDS volledig geneest. Gelukkig zijn er wel verschillende manieren om de klachten aanzienlijk te verminderen. Welke behandeling het beste werkt, verschilt van persoon tot persoon.
Een behandeling kan bestaan uit:
- uitleg over PDS
- aanpassingen in voeding
- voldoende beweging
- een gezond slaapritme
- stressvermindering
- medicijnen wanneer dat nodig is
- anders met jezelf omgaan
- darmgerichte hypnotherapie.
Steeds meer onderzoek laat zien dat een combinatie van lichamelijke én psychologische begeleiding vaak het meeste effect heeft. Dat betekent niet dat de klachten ‘psychisch’ zijn, maar dat lichaam en geest voortdurend met elkaar samenwerken.
Darmgerichte hypnotherapie
Darmgerichte hypnotherapie behoort tot de behandelingen waarvan uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat ze bij 85 % van de mensen met PDS de klachten verminderen. Niet iedereen reageert hetzelfde, maar veel mensen ervaren minder buikpijn, minder angst voor klachten en een betere kwaliteit van leven.
Tijdens hypnotherapie leer je jouw aandacht op een andere manier te richten en werk je aan ontspanning van het zenuwstelsel en de communicatie tussen de hersenen en de darmen.
Veel mensen merken hierdoor dat:
- buikpijn afneemt;
- de darm rustiger wordt;
- angst voor klachten vermindert;
- het vertrouwen in het eigen lichaam terugkeert.
In mijn praktijk combineer ik darmgerichte hypnotherapie met psycho-educatie, ACT, ontspanningsoefeningen en andere integratieve technieken. Iedere behandeling wordt afgestemd op jouw persoonlijke situatie. Er is geen standaardprotocol, omdat geen twee mensen met PDS hetzelfde zijn.
Wat kun je zelf doen
Hoewel er geen eenvoudige oplossing bestaat, kun je zelf vaak al een aantal stappen zetten die helpen om meer grip op je klachten te krijgen.
Leer je lichaam beter begrijpen
Wanneer je begrijpt waarom je lichaam reageert zoals het reageert, ontstaat vaak meer rust. Veel mensen ervaren minder angst wanneer zij weten dat PDS geen gevaarlijke aandoening is.
Zorg voor regelmaat
Je darmen houden van voorspelbaarheid. Regelmatige maaltijden, voldoende slaap en beweging kunnen bijdragen aan een stabielere darmwerking.
Onderzoek welke voeding bij jou past
Niet iedereen reageert hetzelfde op voeding. Sommige mensen hebben baat bij begeleiding van een diëtist of een tijdelijk FODMAP-dieet. Het is belangrijk om niet onnodig steeds meer voedingsmiddelen te schrappen.
Besteed aandacht aan ontspanning
Wanneer je langdurig gespannen bent, blijft ook je zenuwstelsel actief. Ontspanning, ademhalingsoefeningen, mindfulness of hypnotherapie kunnen helpen om het lichaam weer meer tot rust te laten komen.
Wees mild voor jezelf
Veel mensen met PDS leggen de lat hoog. Ze willen blijven functioneren alsof er niets aan de hand is. Dat kost veel energie. Juist leren luisteren naar je lichaam en goed voor jezelf zorgen kan een belangrijk onderdeel van herstel zijn.
Veelgestelde vragen
Is PDS gevaarlijk?
Nee. PDS is een chronische aandoening, maar beschadigt de darmen niet en verhoogt het risico op darmkanker niet.
Kan PDS overgaan?
Bij sommige mensen verdwijnen de klachten grotendeels. Bij anderen blijven ze aanwezig, maar nemen ze af door de juiste behandeling en leefstijl.
Zit PDS tussen je oren?
Nee. PDS is een erkende aandoening waarbij de communicatie tussen de hersenen, het zenuwstelsel en de darmen verstoord is. Stress kan invloed hebben op de klachten, maar is niet de enige oorzaak.
Is voeding altijd de oorzaak?
Nee. Voeding kan klachten beïnvloeden, maar is meestal niet de oorzaak van PDS. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
Kan hypnotherapie echt helpen?
Ja. Darmgerichte hypnotherapie is één van de behandelingen waarvan in wetenschappelijk onderzoek is aangetoond dat veel mensen met PDS er baat bij hebben. Het effect verschilt per persoon.
Samenvatting
Het Prikkelbare Darm Syndroom is een veelvoorkomende aandoening waarbij de samenwerking tussen de darmen, de hersenen en het zenuwstelsel gevoeliger is geworden. Dat kan leiden tot buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in de stoelgang.
Hoewel PDS niet gevaarlijk is, kunnen de klachten veel invloed hebben op het dagelijks leven. Gelukkig zijn er verschillende behandelingen die kunnen helpen om de klachten te verminderen en weer meer vertrouwen in je lichaam te krijgen.
Een persoonlijke aanpak, waarbij niet alleen naar de darmen maar ook naar leefstijl, het zenuwstelsel en de mens als geheel wordt gekeken, biedt vaak de meeste kans op verbetering.
Over Ellen Weijman
In mijn praktijk kijk ik niet alleen naar de buik, maar naar de mens als geheel. Voeding kan een rol spelen, maar ook stress, het zenuwstelsel, eerdere ervaringen, leefstijl en de manier waarop je lichaam op prikkels reageert. Daarom combineer ik darmgerichte hypnotherapie met psycho-educatie, delenwerk, ACT, ontspanningsoefeningen en andere integratieve behandelvormen. Zo ontstaat een behandeling die past bij jouw situatie.
Ellen Weijman
Integratief therapeut | Medisch hypnotherapeut | PDS-specialist
Al vele jaren begeleid ik mensen met PDS, trauma, burn-out en stressgerelateerde klachten. Daarbij combineer ik medische hypnotherapie, ACT, psycho-educatie, polyvagaaltheorie en andere integratieve behandelmethoden.
